SURYANILER VE YEZIDILER

Suryaniler, koken olarak Hz. Nuh'un oglu Sam'a dayanirlar. Semitik irka mensup bu toplulugun yerlesim alanlari genelde Mezopotamya bolgesidir. Bu genis cografya uzerinde 5 bin yillik gibi uzun gecmise sahiptirler. Elli asirlik tarihi surecte isim degisikligine ugradiklari soylense de, son yirmi asirdir "Suryaniler" diye cagrildiklari kesindir. Kokleri bu kadar tarihi derinliklere inen Suryaniler, kulturlerini ve inanclarini korumus, her seye ragmen ayakta kalma basarisini gostermis, varliklarini gunumuze kadar tasiyabilmislerdir.

Suryani atalari Aramiler; Hristiyanligin, Hatay sehrine girdigi ve Hiristiyan dunyasinin uc buyuk kursusunden ilki olan Antakya Elcisel Kursusunun kuruldugu donemde (M.S. 37-43) bolgede etkin durumdaydilar. Cesitli putlara tapan Aramiler'in buyuk cogunlugu, Isa Mesih'in ogretisini kabul ederek Hristiyanliga gecis yapmislardir. Buna paralel olarak Arami olan isimlerini terk ederek Suryani tabirini kullanmaya ve ayni zamanda konustuklari Aramice'ye de Suryanice demege baslamislar.

Bes bin yillik gecmise sahip bu zengin kulturun mirascilari Suryaniler, gunumuzde yaklasik olarak 5 milyon tahmin edilen nufuslariyla Avrupa'nin yani sira Turkiye, Suriye, Irak, Lubnan, Urdun, Israil ve Hindistan'da yasamaktadirlar. Turkiye'de Suryaniler yogun olarak Mardin, Midyat, Diyarbakir, Hatay ve cevresinde bulunuyorlar. Ancak ozellikle son 20 yilda buyuk bir bolumu Turkiye'den cesitli nedenlerden dolayi ayrilarak, basta Avrupa ve Iskandinavya ulkeleri olmak uzere Amerika ve Avustralya'ya goc etmislerdir.

Yezidiler, Iran, Suriye ve Guneydogu Anadolu Bolgesine yerlesmis bir topluluk. Atesin ve gunesin torunlari olduklarini soyleyen Yezidiler, her sabah gun dogumuyla kalkip gunese karsi ibadetlerini yapiyor. Emeviler soyundan unlu mutasavvif Seyh Adi bin Musafir'e dayandirilan dinsel bir akimdir.

Zerdust dini, Manicilik, Yahudilik, Nasturilik ve Islamin bir tur karisimi niteligindedir. Seytanin Tanriya karsi geldikten sonra tovbe edip bagislandigina inanirlar. Yezidiligin temel inanclari Kitabul - Cilve (Tecelli Kitabi) ve Mushaf -i Res'te (Kara Kitap) anlatilan yaratilis efsaneleri uzerine kuruludur. Tanri dunyanin yalnizca yaraticisidir, onun yontemiyle ilgilenmez. En buyuk melek olan Melek Tavus ise dunyanin koruyucusu, yoneticisi ve Tanri iradesinin yurutucusudur.
Onlara gore Adem ile Havva'nin cennetten kovulmalarini saglayan seytanin bir melek oldugu zamanla unutulmus. Tavus kusunu kutsal sayan Yezidiler, "Tanri - Melek" dedikleri Seytan'a, "Melek Tavus" adini takmislar. Beyazin kutsal renk sayildigi Yezidilerde, eskiden, koyu mavi renk giymek yasakmis.

Midyat'in yani sira Diyarbakir ve Batman cevresinde de koyleri bulunan Yezidilerin sayisi gunumuzde oldukca azalmis durumda. Buyuk bir kismi Avrupa'ya goc etmek zorunda kaldi. Kalanlarin sayisi parmakla sayilabilecek kadar az durumda.